İdrakin endirekt inkişafı; idrakin inkişafının iki yolundan biri olup, idrakin beden dışındaki ‘olaylar’ı irdelemesi (mütalaası) yoluyla sağladığı ilerleyiştir; yani idrakin, beden vasıtasıyla yapacağı dış olayların veya üst vazifelilerin tertipleyeceği dış olayların sonuçları üzerindeki tatbikatlarıyla sağladığı genişlemesi ya da inkişafıdır. (127, 129)
Dünyada en ince bir madde hâli olan idrak, çeşitli mekanizmalar içinde, direkt ve endirekt yollarla, kendisini ruha hizmet edebileceği en uygun tarzda hazırlar. (129) Bunun için de bizzat kendi ‘beden’ine ve bedeni vasıtasıyla da dış âleme tesir ve müdahale eder. (129) Böylece hem bedeninde, hem de dış maddelerde meydana getireceği inkişaflarla kendi inkişafını ve ‘öz bilgiler’inin artışını sağlamış olur. (129) Yani idrakin ‘bedenlenme’den faydalanışı, hem bedenin form değiştirmeleri yoluyla (direkt olarak), hem de bedenin yaşadığı âlemdeki, yaşadığı muhitteki (çevresindeki) sayısız madde değişmeleri (beden dışındaki olaylar) yoluyla (endirekt olarak) olur. (129)
Bir başka deyişle, idrâk, direkt hâllerde, doğrudan doğruya bedende formasyon, transformasyon ve deformasyonlar meydana getirmekle yapmış olduğu tatbikatlar sonucunda inkişaflar kaydederken; endirekt hâllerde ise idrâk, beden vasıtasıyla yapacağı dış olayların veya kendisinin neden olduğu, üst vazifelilerin tertipleyeceği dış olayların sonuçları üzerindeki tatbikatlarıyla genişler ya da inkişaf kaydeder. (129, 127)
İdrakin endirekt inkişafında kullanılan unsurların başında, insanların ‘görgü ve tecrübe’lerini arttıracak olan, etraflarındaki, bizzat kendilerinin sebebiyet verdikleri olaylar, işler ve eserler gelir ki, bunların çoğu dış tesirlerin yardımlarıyla (vazifelilerin yardımlarıyla) meydana getirilir. (127) Bu olaylar, özellikle inkişafın ilk kademelerinde, ağır, zahmetli, meşakkatli, ıstıraplı ve hiç bitip tükenmeyeceklermiş gibi, usandırıp bunaltacak derecede uzun vadeli görünürler. (127) Bu sırada insan güçlükler içinde çalışır, bir lokma gıdasını sağlamak için bütün hayatı boyunca tabiatın çeşitli imkânsızlıklarıyla boğuşur, “canavarlar”la, hemcinsleriyle didişir durur. (127-128) Mücadelelerinde bazen galip gelir, genellikle yenik düşer, azaplarını nefsinde duyar, işkenceli hayatı bu suretle yüzyıllar boyunca sürüp gider. (128) Bütün bu ‘olaylar’, insanlardaki idrak ve öz bilgileri besleyip arttırır, inkişaf mekanizmalarının (inkişaf mekanizması) dengelerini üst seviyelere yükseltirler. (128)